Gry
ROTA
Aby wygrać należy ułożyć trzy kamienie w linii prostej. Zaczynamy tak jak w „kółko i krzyżyk” na zmianę wykładamy po jednym kamyku na wolne pole. Następnie przesuwamy na najbliższe wolne pole po jednym kamyku na zmianę. Na środku kamień może być tylko trzy kolejki. Nie wolno przeskakiwać nad sąsiednimi kamieniami.
VENTVRA VRSVS
w tej grze trzech gladiatorów Bestiarii poluje na arenie na niedźwiedzia. Ich zadanie jest osaczenie groźnego niedźwiedzia. Pionki mogą przesuwać się na sąsiednie skrzyżowanie zgodnie z liniami. Trzy jasne pionki ( Bestiarii ) muszą próbować przetrzymać ciemniejszego pionka niedźwiedź) . Jest to wyrafinowana gra, która często wymaga tylu ruchów, co gra w szachy. Jeśli niedźwiedź trzykrotnie powtórzy swój ruch przegrywa, gra powinna się zakończyć po 40-50 posunięciach jeśli nie wygrywa niedźwiedź. Gra jest nadal popularna w Piemoncie we Włoszech, gdzie występuje wśród rzeźb naskalnych. Korzenie gry znajdujemy w czasach rzymskich. Pomysł ten opiera się na prostokątnych diagramach, które znaleziono w Szwajcarii i które datowano na III wiek.
Lvdvs latrvnclorvm
(znana także pod nazwami: latrunculi, latrones lub milites) to rzymska gra planszowa, niezwykle popularna.Przeznaczona dla dwóch graczy. Rozgrywka była postrzegana jako taktyczne starcie dwóch armii, a dowodem na to są używane w źródłach łacińskie terminy wojskowe. Najwcześniejsze rzymskie źródło – Warron (116-27 r.p.n.e.) przekazuje nam informację, że rozgrywka odbywała się na tablicy podzielonej przecinającymi się prostopadłymi liniami. Natomiast pionki graczy poruszały się po polach znajdujących się pomiędzy nimi. Zwykłe piony to z dzisiejszych szachów wierze i poruszały się tak samo na dowolną odległość, ale tylko po liniach prostych. Każdy ma też po jednym królu, który porusza się po jednym polu w każdą stronę tylko po liniach prostych . Należy pomiędzy swoimi wieżami otoczyć z dwóch stron pion przeciwnika (może być ich więcej, ale wszystkie muszą tworzyć linię prostą) i wtedy pion (lub piony) jest zbity. Króla należy otoczyć z 4 stron aby wygrać grę. Król może także być wykorzystywany do bicia pionów przeciwnika.
W jednym z poematów nieznanego autorstwa dowiadujemy się, że gra cieszyła się dużą popularnością. Dowodem na to może być duża widownia w starciu, w którym wziął udział chwalony senator Gnejusz Kalpurniusz Pizon. Mamy również wiedzę na temat tego, że gracze mieli różne kolory pionków, np. białe i czarne. Antyczni autorzy używali różnych określeń na pionki do gry: miles, latro, bellator. Na obszarze Europy archeolodzy natrafiali na niezliczone pionki do gry, które były wykonane z różnorodnych materiałów: szkła, ceramiki, kości i innych. Do dzisiaj zachowały się bardzo szczegółowe opisy gry. Informacje o grze znajdziemy u Warrona, Marcjalisa, Owidiusza, czy też Makrobiusza, a ostatnia wzmianka o grze pochodzi z IV wieku n.e. Gra tak naprawdę pochodziła od innej gry zwanej „Petteia”.
Latrvncvli nie przetrwała jednak upadku Rzymu, chociaż w Persji w X i XI wieku obecna była bardzo podobna gra. Wielu specjalistów twierdzi, że rozgrywka przypominała współczesne szachy lub warcaby. Także możliwe jest, że miała swój wkład w historii powstania szachów, które znamy w obecnej formie.
PANTE GREMMAI
Pente grammai, czyli „pięć linii”, gra z IV w. pne. Jedna z dawnych gier planszowych znanych w świecie grecko-rzymskim. Jej nazwa pochodzi z języka greckiego i odnosi się do planszy złożonej z pięciu równoległych linii. Rzymianie zamiast linii wprowadzili prostokątne pola. Gra łączyła prostotę zasad z emocjami towarzyszącymi rzutom kośćmi, dlatego dobrze pasowała zarówno do spotkań towarzyskich, jak i pokazów życia codziennego w starożytności.
Każdy po swojej stronie planszy układa po pięć pionów. Na polach z krzyżem może stać dowolna liczba pionów moich lub przeciwnika na pozostałych może być tylko po jednym pionku na polu. Wykonujemy rzut kostką i przesuwamy swój pionek jeśli nie mamy ruchu to tracimy kolejkę. Naszym zadaniem jest zgromadzić wszystkie pięć pionów na polu z krzyżykiem po naszej stronie.
Choć Pente grammai wywodzi się ze świata greckiego, podobne gry i ich późniejsze warianty były znane również w okresie rzymskim. Rzymianie chętnie przejmowali i przekształcali rozrywki spotykane w różnych częściach świata śródziemnomorskiego, nadając im własny charakter. Dzięki temu gra pięciu linii może być ciekawym elementem opowieści o kulturze, odpoczynku i codziennym życiu mieszkańców antycznego świata.
KOŚCI
Gra w kości należała do najpopularniejszych rozrywek w świecie starożytnych Rzymian. Sięgali po nią zarówno żołnierze w obozach wojskowych, podróżni w gospodach, jak i mieszkańcy miast podczas spotkań towarzyskich. Proste zasady, mały zestaw akcesoriów i element rywalizacji sprawiały, że była to zabawa szybka, emocjonująca i dostępna niemal dla każdego.
Rzymianie używali różnych rodzajów kości. Najbardziej znane były sześcienne kostki, podobne do współczesnych, zwane tesserae. Popularne były także tali, czyli kostki przypominające kości skokowe zwierząt, używane zarówno do gry, jak i wróżenia czy zabaw zręcznościowych. Wynik rzutu zależał od szczęścia, ale sama gra często wymagała również oceny ryzyka, odwagi i umiejętności podejmowania szybkich decyzji.
Gra w kości miała w Rzymie niejedno oblicze. Dla jednych była niewinną rozrywką po pracy lub służbie wojskowej, dla innych okazją do hazardu i zakładów. Źródła historyczne pokazują, że Rzymianie chętnie grali o drobne przedmioty, pieniądze lub honorowe zwycięstwo. Nic dziwnego, że kości pojawiają się w opisach życia codziennego, literaturze i znaleziskach archeologicznych.
Podczas pokazów rekonstrukcyjnych gra w kości pozwala lepiej zrozumieć codzienność dawnych mieszkańców Imperium Romanum. To nie tylko zabawa, ale także sposób na opowieść o wolnym czasie, wojskowych obozach, rzymskich zwyczajach i ludzkich emocjach, które przez dwa tysiące lat niewiele się zmieniły.
Proste kości, rzut na drewniany blat, chwila napięcia i okrzyk zwycięstwa — tak mogła wyglądać jedna z najstarszych gier towarzyskich, którą znali również Rzymianie.
